Rzeczpospolita Obojga Narodów była państwem wielonarodowym i wieloreligijnym. Osobliwością zadziwiającą ówczesną Europę był fakt, że w niczym to nie przeszkadzało w funkcjonowaniu tego państwa, lecz właśnie stanowiło o jego nigdy już nie powtórzonej potędze. Ale też tylko w takim państwie mógł się zrodzić najbardziej niezwykły i najbardziej spekulatywny ruch religijno-społeczny: bracia polscy. O jego potędze intelektualnej świadczy to, że jeszcze po wiek XVIII takie pojęcia, jak racjonalizm, etyka czy tolerancja kojarzono z wypracowanymi przez nich ideami. Te idee, dzięki ich wyjątkowo intensywnej działalności propagandowej sprawiły, iż – jak pisał Pierre Bayle, jeden z prekursorów francuskiego Oświecenia – długo wierzono, że doktryna braci polskich może zdominować Europę. Wielu uczonych uznaje ich wręcz za współtwórców wczesnego Oświecenia.

Niewiele jednak osób jest świadomych faktu, że jednym z najprężniejszych w Polsce ośrodków ich działalności był Gdańsk i jego najbliższe okolice. Gdańsk – największe wówczas miasto nad Bałtykiem i największy port Rzeczpospolitej – stanowił dla braci polskich znakomitą ekspozyturę do rozprzestrzeniania drogą morską ich literatury i idei po całej Europie. Nie ulega wątpliwości, że te idee nie zdobyłyby aż takiej popularności w Europie, gdyby nie owo „okno na świat” i gdyby nie zaangażowanie tutejszych braci polskich.

Autor jest historykiem, religioznawcą, tłumaczem, absolwentem Wydziału Filologiczno-Historycznego Uniwersytetu Gdańskiego. Opracował, jak dotąd najpełniejszą, monografię poświęconą braciom polskim (Bracia polscy, Toruń 2004).